kropki

brak

kolor

kwadrat

Wakacje często spędzam w mieszkaniu dziadków   
w krakowskiej dzielnicy Zwierzyniec. Niby mieszkam kilka ulic dalej, ale smutno się siedzi samej w domu, gdy rodzice są w pracy. Z dziadkami jest dużo weselej - chodzimy razem do Zoo, na Błonia, do Parku Jordana, a także na Kopiec Kościuszki! 

klik

przesun_od_rodzica

obraz

Pewnie! Na Zwierzyńcu mieszkają krakowskie pantery, tygrysy, pingwiny i żyrafy. 

W dawnych wiekach zwierzyńcem nazywano ogród niedaleko rezydencji władcy z rzadkimi zwierzętami sprowadzanymi z odległych zakątków świata.
To prawdopodobnie stąd wzięła się nazwa najpierw dawnej wsi pod Krakowem, a obecnie dzielnicy miasta.

obrus

W deszczowe dni babcia pozwala mi zajrzeć do szuflad starej komody, a kryją się w nich prawdziwe skarby -  poszewki    w koronki, albumy… i butelka, taka z zielonego szkła   i ceramicznym korkiem na druciku,  a w niej rulonik karteczek zapisanych dziecięcym pismem granatowym atramentem.   


—	Zyśka? - czytam pierwszą z nich - Babciu,  
 to przecież ty! - bo moja babcia nazywa się Zyta.

prosty

rozwin

Zwinięte w rulonik karteczki - liściki!

sweter

powieksz_max

Sypanie Kopca Piłsudskiego mogą pamiętać jeszcze nasi dziadkowie - było to zaledwie kilka lat przed wybuchem II wojny światowej. 

Cześć, Zyśka, 
nie było Ciebie dzisiaj w szkole. Czy jesteś chora? 
 Ja też urwałem się z lekcji - rodzice szli sypać kopiec 
i koniecznie chciałem zdążyć, by pójść razem z nimi. Taczki z ziemią są bardzo ciężkie i choć tata moją napełniał tylko do połowy, i tak ledwo dawałem radę… Będzie miał Pan Piłsudski wspaniały pomnik!

sypanie kopca piłsudskiego

Zajrzyjcie do taczek, a na pewno znajdziecie w nich więcej ciekawostek!

Kopiec Piłsudskiego to najmłodszy, ale najwyższy kopiec w Krakowie.

Kopiec sypali wszyscy: rząd, posłowie  
 i senatorowie, wojsko, artyści, sportowcy, całe rodziny z dziećmi! 

Do Krakowa napływały urny   
z ziemią przeznaczoną na kopiec z różnych stron Polski i świata. Doliczono się ponad 2000 urn, w ratuszu urządzono nawet ich wystawę. 

Początkowo budowniczowie mieli do dyspozycji 20 taczek, 40 koszy i 400 łopat. Taczki były męskie, damskie, a nawet dziecięce! Najmłodsi budowniczowie taszczyli ziemię w wiklinowych koszach. 

galaretka_pojaw

taczki

— A Kopiec Kościuszki, czy wtedy także go usypywano? - zapytałam babcię, bo przecież Zwierzyniec ma dwa kopce.  

— Oj, nie, Kopiec Kościuszki powstał ponad 100 lat wcześniej i gdy byłam w twoim wieku, już chodziłam tam na spacery,  a zimą ze Wzgórza św. Bronisławy, czyli wzgórza,  
 na którym stoi kopiec, zjeżdżałam na nartach  
 i saneczkach.


kopiec kosciuszki

I dziś Aleją Waszyngtona można zimą pomknąć na sankach.   
Co o Kopcu Kościuszki opowiedzą nam napotkane dzieci?

<center>Z sypania Kopca Kościuszki 
 nie mamy żadnych zdjęć, bo… nie znano jeszcze wtedy aparatów fotograficznych! </center>

<center>Na wzgórzu Sikornik norbertańska mniszka Bronisława miała swą pustelnię, gdzie w trudnych chwilach oddawała się modlitwie 
 i medytacji. </center>

<center>Łopata, którą rozpoczęto sypanie Kopca Kościuszki znajduje się w Muzeum Narodowym w Krakowie. </center>

<center>Głaz na szczycie kopca został przywieziony 
 z Tatr!</center>

sanki aleja waszyngtona

A dlaczego kopiec został nazwany Kopcem Kościuszki?

<center>Kopiec usypano dla uczczenia Tadeusza Kościuszki, bohatera Polski i Polaków.</center>

TAK!!! Tadeusz Kościuszko walczył o niepodległą Polskę i choć poniósł klęskę, swą patriotyczną postawą wskazał drogę walki o wolność. Naród, by upamiętnić bohatera, usypał mu pomnik - kopiec.

Niestety nie, choć faktycznie w okolicach ulicy Hofmana odkryto najprawdziwsze obozowisko łowców mamutów!

<center>Hmmm... Kościuszki? Pewnie od kości mamutów, które odnaleźli w jego pobliżu archeolodzy...</center>

kopiec kościuszki2

Podczas większych powodzi mieszkańcy Krakowa po zalanych ulicach poruszali się po drewnianych podestach. Jak takie podesty wyglądały? Właśnie tak jak na fotografiach.

Drogi Uszku, 
faktycznie się nieco przeziębiłam, ale już dziś czuję się znacznie lepiej. Byłam nawet z rodzicami na popołudniowym spacerze w parku Jordana. Widziałeś, jak wylała Rudawa? Wszędzie jest pełno wody i błota, choć tata mówił, że to nic wielkiego, bo w 1925 roku to była taka powódź, że po Błoniach i parku pływało się łódkami!

galaretka

powodz

Przez miasto biegły kanały rzeki Rudawy zwane od powstających przy nich młynów młynówkami. Kraków usiany był mostkami tak, że można go było nazwać małą Wenecją. Rozbudowana sieć kanałów przyczyniała się jednak do częstych powodzi, dlatego kanały zostały zasypane. 

młynowki

Ach, toś mnie Zyśka zmartwiła z tym błotem na Błoniach… 
 Umówiłem się z Józkiem, 
 że jutro po szkole pójdziemy pokopać piłkę, a tu klops…

Po lekcjach chłopcy z okolicznej szkoły wrzaskliwą gromadą przybiegali na Błonia, aby grać w piłkę,  
 a mówiąc po zwierzyniecku, “rżnąć w gałę”. Bramkę wyznaczały złożone w stosy tornistry. 

W Krakowie młodzież zaczęła grać w nogę od kiedy pojawiła się pierwsza piłka. Skórzaną futbolówkę przywiózł z Niemiec lekarz Henryk Jordan - podobno potem był rozczarowany faktem, że ludzie woleli grać w piłkę na Błoniach niż przychodzić do słynnego parku, który założył tuż obok. 

piłka na Błoniach

Błonia dla Zwierzyńca były nie tylko boiskiem, ale także miejscem wielu zabaw, puszczania latawców. Nocą przychodziło się, by   
w trawiastej łące łapać rosówki niezbędne każdemu wędkarzowi. Jesienią na trawie szorowano dywany kiszoną kapustą. To tu rozkładały się cyrki i wesołe miasteczka z karuzelami.

Ponad 120 lat temu na Błoniach istniał nawet tor wyścigów konnych, w których Kraków miał duże szanse wejść do plejady miast europejskich organizujących wyścigi międzynarodowe! 


Błonia

W letnie dni na Błoniach spotykał się cały Zwierzyniec i pół Krakowa - odpoczywano na kraciastych kocach, panowie w wełnianych kąpielówkach, panie często we własnoręcznie szytych kostiumach kąpielowych. Pachniało olejkiem do opalania i sznyclami, czyli mielonymi kotletami. Pomiędzy piknikującymi krakowianami przechadzały się ...

Nowy slajd

...krowy! Bo Błonia długo były po prostu przede wszystkim wielkim pastwiskiem. Znaną postacią zwierzyniecką był dziadek Pudełko, pastuch z Błoń z prawdziwymi bokobrodami, pilnujący stada krów. Zawsze nosił ze sobą nie jeden, 
a kilka parasoli i złym okiem spoglądał na każdego, kto ośmielił się krytykować jego żujące trawę podopieczne. Włażą racicami na koc? Mają prawo! Póki na Zwierzyńcu i Półwsiu Zwierzynieckim będzie choćby jedna krowa, należy jej się przywilej szczypania trawy na Błoniach...


<center>Muuu! To nie plaża, 
 a pastwisko!</center>

Błonia dziś -
wokół trawiastej łąki powstał asfaltowy deptak i ścieżki rowerowe.

błonia piknik

Z budowy krakowskiej szopki słynie pewna rodzina ze Zwierzyńca, która już od pięciu pokoleń kultywuje tą niezwykłą tradycję. To rodzina Malików.


Uszku, 
przy pomniku Mickiewicza wystawione były dziś krakowskie szopki. Są takie piękne i błyszczące! 
W jednej był nawet nasz Lajkonik. Musisz koniecznie je zobaczyć!

szopka krakowska

Wspomniany w szopce Lajkonik zwany Tatarzynem lub Konikiem Zwierzynieckim to najbardziej charakterystyczna postać nie tylko Zwierzyńca, ale i symbol samego Krakowa. 

przejscie

Harce konika nawiązują do najazdu wojsk Tatarskich na Kraków w XIII wieku. 
 
Według legendy Tatarzy nocowali w podkrakowskiej wsi Zwierzyniec, chcąc 
z rana zaatakować Kraków. Dostrzegli je włóczkowie - chłopi zamieszkujący nadrzeczne wsie, którzy trudnili się transportowaniem drewna rzeką Wisłą.
 
Włóczkowie napadli na śpiących Tatarów, którzy uciekli spłoszeni. Chłopi przebrani w tatarskie stroje wjechali na koniach do miasta.

Lajkonik

Z najazdami Tatarów jest związane wiele krakowskich legend i opowieści - nie tylko o Lajkoniku, ale także   
o przerwanym hejnale  z wieży Mariackiej. I choć to tylko legendy, napady wojsk tatarskich na Kraków  
 to najprawdziwszy fakt historyczny! Zwróćcie uwagę na budowę klasztoru sióstr Norbertanek. Czy nie przypomina Wam twierdzy obronnej?

W czasie napadów i wojen chroniły się  w nim nie tylko zakonnice, ale także okoliczna ludność. 

klasztor norbertanek

<center> W wielkanocny poniedziałek u stóp klasztoru sióstr Norbertanek kolorowy jarmark przyciągał tłumy krakowian. Na Emaus czekało się cały rok. Były tam kramy z ludowymi zabawkami, karuzele i loterie fantowe.</center>

Cześć Zyśka, 

pamiętasz, że już jutro Emaus? Będziesz szła na jarmark? Ja już nie mogę się doczekać!


emaus

paski_poziome

Uszku,   

byłam na Emaus, ale w tym tłumie   
i gwarze nie udało mi się Ciebie znaleźć! Musimy sobie kupić gwizdki - ja już kupiłam jeden, na jarmarku oczywiście,   
i drewnianą pukawkę. Po przejściu kramów byłam z rodzicami na spacerze   
i doszliśmy aż pod klasztor Kamedułów. Dziś mnie bolą nogi i obtarły mnie nowe trzewiki.

Bo na Zwierzyńcu mieszkają nie tylko panny, ale także panowie. Ojcowie kameduli to pustelnicy. Na terenie ich klasztoru zwanego eremem nie ma dostępu do radia ani telewizji.

kameduli

Zyśka, 
Kupiłem dziś dwa precle. Idziemy na plażę? Jeśli tak, 
 bądź o szesnastej na schodku. Tylko się nie spóźnij, bo nie będę na Ciebie czekał!

Przy zakolach Wisły zamiast deptaków i ścieżek rowerowych ciągnęły się plaże. Na terenie Zwierzyńca działała nowocześnie urządzona i wysypana piaskiem plaża o nazwie, jak zielony zwierzak z wielką paszczą, który niestety nie potrafi zionąć ogniem. Zgadliście już nazwę zwierzynieckiej plaży?

plaża krokodyl

Uszku, 
Dziś znowu idę na plażę - tym razem z bratem i rodzicami. Tata spakował nową dętkę od traktora - będziemy pływać 
 w Rudawie!

Brzegi Rudawy również służyły jako plaża miejska. Jako kół do pływania używano dętek - te najlepsze, największe brano z dużych kół od traktora.  

rudawa

Zyśka, nie przyjdę dziś na trzepak, bo idę do prawdziwego fotografa! Będziesz jutro na podwórku? Wszystko Ci opowiem.

– Babciu, a kim jest ten Uszek? Śmieszne ma przezwisko! To twój kolega? Chyba musiał mieszkać niedaleko. Ciekawe, gdzie mieszka teraz. Czy ma rodzinę? I co teraz robi? 
 – Ma wnuczkę, bardzo gadatliwą panienkę, a co robi? Hmmm…. chyba właśnie parzy nam herbatę… 
 – Dziadek?! No tak Tade-Uszek, Tadeusz! - Nie mogłam uwierzyć, 
a przecież mama nieraz opowiadała, że dziadkowie mieszkali w tej samej kamienicy, tylko na różnych piętrach. 
Teraz jeszcze wiem, że pisali do siebie liściki, które zostawiali pod wycieraczką lub za donniczką kwiatka stojącego na korytarzu.

To zdjęcie mojego dziadka zrobione w ten dzień  u fotografa.

fotografa

– 	Babciu, to ja skoczę na targ po ciasteczka i o wszystkim koniecznie musicie mi opowiedzieć, o was i o Zwierzyńcu!

Najpyszniejsze warzywa, owoce i wypieki są na placu Na Stawach. 

Bo  w średniowieczu Zwierzyniec był wsią należącą właśnie do sióstr Norbertanek. Od Krakowa oddzielało go tzw. Półwsie - przedmieścia zamieszkiwane przez flisaków i piaskarzy. Norbertanki miały własną winnicę i ogród chmielowy, prowadziły cegielnię, tartak, a także niewielki szpital i szkołę dla dziewcząt. 

Dawna wieś Zwierzyniec i przedmieścia - Półwsie Zwierzynieckie. Poznajesz te miejsca?

wsie

A ja wracam z ciastkami i co widzę? Babcia 
z dziadkiem wyciągnęli z szuflady stare albumy ze zdjęciami… 
 – 	A pamiętasz, Zyśka, tę kolejkę na Bielany? 
 
 – 	Tak, na Bielany kursował wałami Wisły prawdziwy wąskotorowy pociąg parowy! Urządzaliśmy nim wycieczki, gdy Twoja mama była zaledwie kilkuletnią dziewczynką. - Babcia zaczęła mi opowiadać...

A po przeglądnięciu rodzinnego albumu babcia miała dla mnie jeszcze jedną niespodziankę...

zakonczenie

– Załóż palto, pokażę ci, jak mieszkało się tu, na dawnym Zwierzyńcu 100 lat temu, w czasach mojej mamy, a Twojej prababci. 
– Babciu, przecież nie cofniemy się w czasie, zdziwiłam się. 
A jednak... W Domu Zwierzynieckim można zobaczyć jak wyglądało dawne mieszkanie w kamienicy na przedmieściach Krakowa. Domu pilnuje wąsaty kot Włodek!

<center>Tu wszystko można dotknąć i czuć się, jak w domu! Żelazko na węgiel jest bardzo ciężkie.</center>

<center>Kotek Włodek to straszny pieszczoch!</center>

dom zwierzyniecki

Oprawą graficzną i składem zajęła się Adelina Pociecha

Zobaczcie ile osób pracowało nad app-bookiem "Zwierzyniec - odkryj go na nowo!"

Tekst opracowano na podstawie książek i publikacji: 
*Wielka Łąka czyli krótka historia krakowskich Błoń,* 
Andrzej Kozioł 
*Wielka i mała historia Wielkiej Łąki,* 
Maria Lempart - Muzeum Krakowa

Tekst opracowano na podstawie książek i publikacji >>


Tekst napisała dla Was Adelina Pociecha 

Archiwalne zdjęcia zamieszczone w aplikaci pochodzą z: 
Muzeum Krakowa - Portal Cyfrowy Thesaurus (znajdziecie tam wiele innych zdjęć dawnego Krakowa); 
Narodowego Archiwum Cyfrowego (a tam są archiwalne fotografie z całej Polski, sprawdźcie sami);
 
Slajd 3 - zdjęcie z taczkami wł. Marek Wojciechowski; Piknik na Błoniach - Joanna Fama;
 
Chłopcy grający w piłkę na Błoniach wł. TS Wisła;
 
Kopiec Kościuszki fot. Paweł Kurzan, Komitet Kopca Kościuszki;
 
Współczesne fotografie są własnością Fundacji "Trasa dla Bobasa".

Fotografie pochodzą z różnych źródeł - dowiedz się skąd >>

Kuba i Agata mieszkają w tym samym bloku, chodzą do tej samej szkoły, często razem spędzają czas -  najchętniej nagrywając własne reportaże i filmiki. 

Julianna Wołek to mama wesołej gromadki, której przygody w wolnych chwilach uwiecznia przy pomocy farb lub kredek (co czasem publikuje na swoim profilu na Instagramie @rysunkowamama). Uwielbia bliższe i dalsze wycieczki. Marzy o wydawaniu swoich książek.

Rysunki Zyśki i Uszka wykonała dla Was Julianna Wołek >>