kolor

brak

obraz

Znacie toruńskie pierniki? A czy wiecie, że podobnie jak ten słynny przysmak kryje w sobie tajemną recepturę, tak i miasto jest pełne tajemnic i sekretów? Poznajcie z nami smak Torunia!


swing_pojaw

przejscie

Nowy slajd

ramka kwadrat

Miasto Toruń założyli Krzyżacy prawie 800 lat temu. Zamek, który tu zbudowali był jedną z ważniejszych twierdz ich państwa.

klik

galaretka

przesun_od_rodzica

Krzyż Teutoński to znak Zakonu Krzyżackiego. Krzyżacy nosili go na charakterystycznych długich białych płaszczach.


toczek

Po dwustu latach rządów zakonników w Toruniu mieszczanie zbuntowali się, zburzyli zamek i wypędzili Krzyżaków.
Dziś z Zamku Krzyżackiego w Toruniu została tylko jedna wieża, tzw. Gdanisko, w której mieściła się:


odwracana-ikona

oddal

Wkrótce na miejscu dawnego grodu powstało miasto, które otoczono warownymi murami. Toruńskie średniowieczne mury obronne należały do najpotężniejszych w państwie krzyżackim! 
Do dziś zachował się fragment murów od strony Wisły oraz kilka bram i baszt. Ile? Wstaw w puste miejsca odpowiednie cyfry.

Najsłynniejszą basztą w toruńskich murach jest Krzywa Wieża. Dlaczego jest krzywa? Podobno przepływająca u podnóża miejskich murów Wisła codziennie opowiadała baszcie o niezwykłych miejscach, które widziała. Baszta zazdrościła rzece podróży i coraz bardziej się od niej odsuwała. Wisła jednak była uparta. - Nie podpływaj tak blisko, bo runę! - prosiła baszta. - To ruń! - krzyknęła Wisła. A wędrowcy, którzy usłyszeli te słowa, uznali, że tak nazywa się gród, do którego przybyli i taką nazwę zapisali na mapie.

Według innej legendy rozkaz zbudowania wieży był karą za grzechy pewnego Krzyżaka. Złamał on zakonny zakaz i zakochał się w pięknej córce toruńskiego kupca. Podobno wieża odchyliła się od pionu na znak tego, jak jej budowniczy oddalił się od uczciwego życia.

Dzieje Torunia przez wieki związane były z rzeką Wisłą. Podobnie jak w innych nadwiślańskich miastach: Krakowie, Warszawie i Gdańsku dostęp do rzeki był bardzo ważny dla ich powstania i rozwoju. Wisła, którą nie tylko podróżowano, ale przede wszystkim transportowano rozmaite towary była wówczas jak wielka "autostrada" łącząca średniowieczne grody i równie często była "zakorkowana"!



Pomimo sporej odległości od Bałtyku do portu w Toruniu zawijały statki morskie.  Sukcesy kupieckich wypraw zapewniały miastu dobrobyt. Toruń był wówczas jednym z największych i najbogatszych miast nie tylko Polski, ale także środkowej Europy. Towary ze statków trafiały do spichlerzy oraz składów na górnych piętrach kamienic. Zajrzyj do worków i zobacz, co przewoziły statki kupieckie:



Już w dawnych czasach Toruń odwiedzali zagraniczni kupcy. Dziś symbolem otwarcia miasta na świat jest np. nazwa "Bulwar Filadelfijski". Filadelfia to miasto partnerskie Torunia. Czy wiecie, że w Filadelfii jest plac Toruński? A w jakim państwie znajduje się Filadelfia?

To właśnie w jednej z zamożnych, kupieckich rodzin przyszedł na świat Mikołaj Kopernik. Znamy go wszyscy jako słynnego astronoma - tymczasem był przede wszystkim prawnikiem, kartografem i lekarzem. Do dziś zachowały się przepisywane przez niego recepty! Zobaczcie czym jeszcze Was zaskoczy:

galaretka_pojaw

Jako lekarz przepisywał swoim pacjentom leki zawierające zioła 
i minerały np. „róg jednorożca”. 


W czasach, gdy nie było pociągów ani samolotów podróżował po Europie. Do włoskiego miasta Bolonii, w którym studiował, jechał prawie dwa miesiące!

W trakcie studiów we Włoszech miał okazję spotkać się z Leonardem da Vinci.


Ukończył studia na Akademii Krakowskiej i na uniwersytetach we Włoszech.

Opracował szereg map Europy, o wiele doskonalszych niż miały inne kraje. Nazywany jest ojcem polskiej kartografii.


Będąc na toruńskim rynku koniecznie się z nim przywitajcie! To, co trzyma w ręce na pomniku to nie "globus", a astrolabium, które służyło m.in. do wyznaczania w jakim znaku zodiaku jest aktualnie Słońce.

W czasach Kopernika wierzono, że Ziemia jest płaska jak naleśnik, a Słońce oraz pozostałe planety krążą wokół niej. Kopernik doszedł do wniosku, że jest zupełnie inaczej - to planety, w tym również Ziemia, krążą wokół Słońca. Tak niezwykłe odkrycie wymagało pewnie świetnej lunety albo teleskopu?

Kopernik nie miał lunety, a pierwszy teleskop skonstruowano około 150 lat po jego śmierci! Obserwacji dokonywał po prostu własnymi oczami mając do dyspozycji kilka prostych przyrządów. To głównie jego ogromna wiedza matematyczna przyczyniła się do tak przełomowego odkrycia!

Napisane przez Kopernika dzieło "O obrotach sfer niebieskich" uznano za sprzeczne z nauką Kościoła i na ponad 200 lat trafiło do Indeksu Ksiąg Zakazanych, czyli takich, których czytanie
 i posiadanie było zabronione!

Do najstarszych budowli Torunia należy Katedra Świętych Janów. Na jej wieży znajduje się ciekawy, 600-letni zegar. W dawnych czasach zegary miały tylko jedną wskazówkę. Co znajduje się na jej zakończeniu? 

kwadrat

Wejdźcie razem z nami na wieżę katedry! Zobaczycie stąd piękny widok na Stare Miasto, a po drodze odwiedzicie "Trąbę Bożą", czyli olbrzymi dzwon. Waży on aż 7 ton, a na wieżę wciągało go 12 wołów! Podobno dotknięcie jego serca spełnia marzenia.



Spacerując po toruńskim Starym Mieście trafiamy w końcu na Rynek. W jego centrum znajduje się wielki budynek Ratusza. Kiedyś mieściła się tu siedziba władz miasta, ale także sąd, więzienie i sukiennice, czyli kramy kupieckie. Czy wiecie, że toruński ratusz to wielki kalendarz?

ma wieżę, jak jeden rok, skrzydła jak pory roku, wielkich sal, czyli tyle ile miesięcy w roku, mniejsze sale, bo tyle jest tygodni w roku, okien, co odpowiada liczbie dni w roku.

Flisak, którego spotkamy koło Ratusza zasłużył sobie na pomnik w tym zaszczytnym miejscu nie tylko tym, że sumiennie wypełniał swoje obowiązki, czyli pływając na tratwach transportował Wisłą rozmaite towary. Grą na pewnym instrumencie ocalił miasto przed plagą żab. Posłuchaj nagrania i dobierz flisakowi odpowiedni instrument:


hinge_zniknij

Na ulicy Szerokiej spotkamy figurkę osiołka. Na jego grzbiecie znajduje się ostra metalowa struna, a z jego pomnikiem wiąże się całkiem niewesoła opowieść. W dawnych czasach osiołek był drewniany i ponabijany różnymi ostrymi elementami. Pełnił wtedy rolę pręgierza, czyli miejsca wymierzania kary, osobom, które naruszyły panujące w mieście prawo.

Toruń od wieków pachnie piernikami! Położenie Torunia przy najważniejszych europejskich szlakach handlowych ułatwiało dostęp do egzotycznych przypraw, niezbędnych do wypieku piernikowego ciasta. Pieprz, goździki, cynamon, gałka muszkatołowa w średniowieczu należały do najbardziej luksusowych produktów i były równie cenne, jak złoto! Przełóż składniki ciasta piernikowego do formy, a poznasz więcej piernikowych tajemnic! 


kręć

Nazwa piernik pochodzi od słowa "pierny", czyli pikantny, pieprzny. W dawnych wiekach wypiekano dwa rodzaje pierników: miękkie i figuralne. Miękkie służyły do zjedzenia. Figuralne, wyciskane w ozdobnych drewnianych formach były towarem ozdobnym i luksusowym. Niektóre nawet pozłacano! Piernikami obdarowywano królów wizytujących w Toruniu lub wysyłano je jako upominki np. z okazji koronacji.



Legenda o toruńskich piernikach 
W Toruniu miał swój sklep piekarz Bartłomiej. Pomagał mu młody czeladnik Bogumił, który był zakochany w córce mistrza. Dziewczyna miała zostać żoną bogatego szlachcica, lecz chłopak nie poddawał się. Pewnego dnia uratował tonącą pszczołę, która podziękowała mu radą: „Dodaj miodu do ciasta, a zobaczysz, co się stanie”. 
Wkrótce Bogumił piekł ciastka na królewskie zamówienie, dodał miód, a król zachwycony smakiem przyznał Toruniowi przywilej wypiekania pierników. Sukces chłopaka sprawił, że rodzina dziewczyny zgodziła się na ślub. Młodzi żyli długo i szczęśliwie, 
a toruńskie pierniki zdobyły sławę na cały kraj.

Pierniki figuralne wypiekane były w przeróżnych kształtach: karet, herbów, rycerzy, mieszczan czy serc. Wśród miękkich pierników najbardziej tradycyjną formą są pierniki, które wypiekano od 25 listopada, czyli od dnia św. Katarzyny, aż do Bożego Narodzenia. Czy wiesz jak je nazywamy?


A skąd wzięła się nazwa pierników? Posłuchajcie legendy o mniszce Katarzynie. Było to w czasach, gdy w mieście Toruniu zapanował nieurodzaj i głód. Katarzynę wybudziło ze snu popiskiwanie małej myszki. Myszka zaprowadziła ją do jednej z piwnic klasztoru, gdzie znalazła stare ciasto, z którego zaczęła wypiekać pierniki. Smaczne wypieki zaspokoiły głód i pozwoliły przeżyć mieszczanom ciężkie chwile - dlatego katarzynkami je nazwano.

Opracowanie: 
© Fundacja "Trasa dla Bobasa" 2024 
Marta Mleczko i Adelina Pociecha



 
Czytała: Agata Pociecha

Zadanie publiczne "Na tropie przyjaciół toruńskiego piernika" realizowane jest przez Fundację "Trasa dla Bobasa" przy wsparciu finansowym Gminy Miasta Toruń. 

TORUŃ
 
Karty pracy pdf do druku