kolor

brak

kwadrat

Lubicie uciekać przed falami? To świetna zabawa! Jednak czasem woda morska nas dogoni, a wtedy… wszystko jest nie tylko mokre, ale także słone! 

fale

kropki

Żeby zrobić w szklance wodę taką, jak mamy w  Morzu Bałtyckim, musimy wsypać do niej nieco mniej niż pół łyżeczki soli. Sprawdź, jakie morza i oceany mam w swoich szklankach.

toczek

zniknij

galaretka_pojaw

szklanki

przejscie

Jak pewnie sami zauważyliście - w porównaniu do innych mórz i oceanów zasolenie Bałtyku jest… niewielkie. Bałtyk określany jest nawet mianem morza półsłonego. Zobaczcie, to mapa zasolenia mórz i oceanów – im jaśniejszy kolor, tym woda bardziej słona. 

mapa zasolenia

Zostań kapitanem - pływaj po różnych morzach i oceanach. Zobacz, jak zasolenie wody wpływa na zanurzenie okrętu.

obraz

przesun_od_rodzica

Znajdź i rozwiąż ukryte we włazach okrętu zagadki.

łudka

oddal

Dlaczego morze jest słone? Ludzie od dawna zadawali sobie to pytanie. Posłuchajcie prastarej, norweskiej legendy.




Dawno, dawno temu woda w morzach nie była słona, a sól znajdowała się jedynie pod ziemią. W kopalni soli żył Solny Dziadek – miał słone ręce i twarz, a wąsy i brodę – obsypane solą tak, że wyglądały jak siwe. W rękach trzymał czarodziejski młynek z korbką, która cały dzień się kręciła i mełła duże bryły solne na drobniutką sól. Kiedy Dziadek chciał uruchomić młynek, wypowiadał zaklęcie: Młynku, młynku, słuchaj zaklęć, młynku, młynku, korbką zakręć! A kiedy zatrzymać, mówił: Młynku, młynku czas spoczynku, przestań kręcić korbką, młynku!

legenda1

W kopalni pomagał dziadkowi pewien chłopiec. Gdy chłopiec chciał iść się uczyć do większego miasta, dziadek dał mu czarodziejski młynek i nauczył zaklęć, które uruchamiają i zatrzymują korbę. Poszedł chłopiec w świat i za każdą pomoc solą ludziom płacił – a sól była wtedy bardzo cenna i droga. Młynek ukradł chłopcu pewien sprytny złodziejaszek i uradowany zdobyczą, uciekł na statek. Nie potrafił jednak zatrzymać kręcącej się korby. Statek robił się coraz cięższy, aż w końcu razem z młynkiem opadł na dno. Korbka młynka do dziś się jeszcze kręci, a morze robi się coraz bardziej słone.

legenda2

galaretka

Naukowcy, badając próbki wody pochodzące z różnych oceanów, zauważyli, że choć poziom zasolenia jest w nich różny, to są w nich rozpuszczone podobne substancje. Doszli więc do wniosku, że...

A jak jest naprawdę? Dlaczego woda morska jest słona?




ramka kwadrat

Woda powstająca na Ziemi już od samego początku musiała być słona!

probki wody

Młynka z solą raczej na dnie morza nie znajdziemy, ale żeby odpowiedzieć na pytanie, dlaczego woda morska jest słona, naprawdę musimy zanurkować na skaliste, morskie dno, i to w czasach, gdy nasza planeta dopiero powstawała! 

Do zasolenia wody przyczyniły się bowiem… pradawne podwodne wulkany! 

nurkowanie

Jony to drobinki – cegiełki, z których zbudowane są minerały. Jony są dodatnie i ujemne. Gdy jon dodatni spotyka jon ujemny przyciągają się niczym dwa magnesy. Sól morska jest zbudowana z takich jonów. 

jony

Gdy nasza planeta dopiero się kształtowała, wulkany wybuchały na niej znacznie częściej niż dziś. Powstawały skały magmowe, bogate w różne jony.

Woda morska wdzierała się w skały i uwalniała jony, które następnie łączyły się ze sobą tworząc sól.


Pewna część zasolenia wód morskich pochodzi także z PODWODNYCH ERUPCJI!

Do wody w dawnych praoceanach dostawały się duże ilości gazów wulkanicznych, jeden z nich – chlorowodór, łącząc się z innymi substancjami rozpuszczonymi w wodzie, tworzył sole.

chlorowodor

Czy wiecie, że jony, z których zbudowana jest sól dostają się do morza także z lądu? 

Skały na powierzchni Ziemi także są rozpuszczane i zmywane, np. przez deszcz.
Niesione wodą jony trafiają do rzek transportujących je do morza, w którym się
gromadzą.


jony lad

ramka

Przyjrzyjcie się kryształkom soli – obejrzyjcie je z bliska i pod mikroskopem, a następnie rozwiążcie zagadkę.




Sól, która mamy w solniczkach to minerał o nazwie halit.


Nowy slajd

klik

Cząsteczki soli osadzają się często nie chaotycznie, 
lecz w sposób bardzo uporządkowany, zajmując ściśle określone miejsca – dlatego mówimy, że sól krystalizuje. Kryształy halitu przybierają najczęściej formę sześcianów i potrafią być ogromne! Taki kryształ możecie zobaczyć w Muzeum Geologicznym ING PAN w Krakowie.

My, ludzie, nie potrafimy pozbyć się tak dużych ilości soli, więc choć w koło tyle wody, rozbitkom najbardziej dokucza... pragnienie! 

Duża ilość soli jest dla organizmów żywych trująca, dlatego zwierzęta morskie potrafią wydalać nadmiar soli. Zapytaj zwierzaki w jaki sposób to robią!

zwierzeta slonowodne

shake

swing_pojaw

Tekst: Adelina Pociecha 
Czytała: Agata Pociecha 
Współpraca merytoryczna: Agata Jarzynka i Tomasz Siwecki Muzeum Geologiczne ING PAN w Krakowie 
Redakcja: Agata Tokarska 
Źródła zdjęć:
Mapa zasolenia slajd 3 - NASA 
Grafika dawna Ziemia slajd 10 - Tomorrow Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0